two white concrete statues covered by dust
Photo by Sebastian Voortman on Pexels.com

Savaşlar ve bombalanan kültürel miras!

0 Shares
0
0
0
0
0

Bombalar sadece şehirleri ve insanları değil, kültürü ve tarihi de yakıp yıkıyor. İnsanlığın utanç hanesine yenileri yazılırken, kültür varlıklarının yok edilmesi ile halklar ve tarihleri de siliniyor.

Oysa toplumlar tarihleri ile var. Kültürel her varlık, toplumların tarihini günümüze ve geleceğe taşıması adına önemli. Bu yüzden, silahlı çatışma durumunda kültürel varlıkların yok edilmesi, uluslararası hukukun ihlali olarak kabul ediliyor.

Buna rağmen, Rusya’nın Ukrayna işgali, kültürel varlıkların yerle bir edilmesiyle de tartışılıyor.

İnsani felaketin eşiğinde, yerel halk için elektriği veya güvenli kaçış yolları olmayan bir şehir olan Chernihiv'de, Rus füzeleri, Vasyl Tarnovskyi Müzesi'ni yok etti; müzenin koleksiyonunun nerede olduğu henüz bilinmiyor.

Mariupol'da Rus askerleri, 34’ü çocuk 80’den fazla kişinin sığındığı Kanuni Sultan Süleyman ve eşi Roksolana'nın camisini ve yine binden fazla kadın ve çocuğun barındığı (ve binanın dışında Rusça yazılmış ve gökyüzünden görülebilen 'çocuklar' kelimesine rağmen) Donetsk Bölgesel Drama Tiyatrosu'nu bombalayarak yerle bir etti.

Dünya Mirası listesindeki yedi yer, anıtlar ve sayısız diğer kültürel hazine ile Ukrayna'da yıkım riski altında olan çok şey var.

Kültür mirası ve nesnelerin kaybı savaşın sayısız vahşetinden biri.

Elbette dünya kültür mirasının zarar gördüğü ilk savaş bu değil. Son yıllarda Suriye'de altı Unesco Dünya Mirası Alanının trajik yıkımına tanık olduk. Yakın tarihimiz insanlık adına benzer trajedilerle dolu.

Büyük Nazi Yağması

Adolf Hitler, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ne kabul edilmeyen başarısız bir sanatçıydı. Bununla birlikte, kendini sanatın bir uzmanı olarak görüyordu. 1933'te Almanya Şansölyesi olduğunda, kendi estetik idealini ulus üzerinde uygulamaya girişti.

Modern sanatı ‘yozlaşmış sanat’ olarak adlandırdı ve Almanya'nın devlet müzelerinde bulunan bu tür eserlerin satılmasına ya da yok edilmesine karar verdi. Buna karşılık diğer ülkelerden sanat eserleri toplamaya (yağmalamaya) başladı.

Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, katıldığı bir radyo yayınında Almanya'nın yozlaşmış sanatçılarına ‘çöp’ adını verdi.

Hitler, daha İkinci Dünya Savaşı bile başlamadan Avusturya’nın Linz kentinde kendi klasik sanat müzesini açmak için dünyanın en büyük sanat yağmacılığına başlamıştı.

İktidar tutkusunun sanata ve bilime karşı tutumunu da etkilediği Hitler, işgal ettiği diğer ülkelere olan üstünlüğünü kanıtlamak için onların kültürel mirasını da çalmak istiyordu. Toplumlarının geleneklerini, tarihini, kültürel birikimlerini gösteren değerli sanat eserlerinin sahibi olmanın onu bu toplumların yönetici olarak da güçlendireceğini düşünüyordu.

İngiltere, örneğin, Hitler’in olası işgaline karşı ülkenin sanat eserlerini Kanada’ya göndermeyi tartışsa da Churchill’in kararıyla Kuzey Galler’de bir madende saklamaya karar verdi.

Aynı tehdide karşılık Türkiye’de de Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün gizli emriyle, özellikle Topkapı Sarayı’ndaki kutsal emanetler ve sanat eserleri, 391 sandık ile korunması için Niğde’ye gönderildi. Bu eşsiz kültürel miras, savaş sonuna kadar gizlice burada saklandı.

‘Monuments Men’

Nazi yağmasına karşılık, II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında kültürel varlıkların korunmasına yardımcı olmak için uluslararası bir grup kuruldu.

Amerikan ve İngiliz operasyonlarının organizasyonu altında, on dört ulustan müze küratörleri, sanat tarihçileri, mimarlar, hatta sanatçılardan oluşan bu grup, Alman kuvvetleri tarafından ortadan kaldırılan sanat eserlerini, arşivleri ve diğer kültürel kaynakları tespit etmek ve yerini belirlemek için faaliyet gösteriyordu.

Monument Men olarak bilinen (ve filmi de çekilen) bu grup, 1951'de Avrupa'dan ayrıldığında, neredeyse dört milyon çalıntı nesneyi bulup, ülkelerine iade etmişlerdi.

Sanat, 2. Dünya Savaşı’nın yarım kalan işidir.

Müttefikler, Salzburg yakınlarındaki tuz madenlerinde ve Münih’in güneyindeki bir şatoda çok sayıda çalıntı resim ele geçirdiyse de, bilinmeyen sayıda resim de yok oldu.

Aradan onlarca yıl geçmesine rağmen, bugün hala o dönemde kaybolan yüzbinlerce sanat eseri bulunuyor.

2021 yılında Münih’te bir eve vergi kaçakçılığı şüphesiyle yapılan baskında 1.406 tablo ve çizim bulundu. Cornelius Gurlitt’in dairesinde bulunan bu eserler, Nazi’lerin yağmaladığı sanat eserlerini satan babası Hildebrand Gurlitt’in sakladığı eserlerdi…

Beş yıl önce de Avusturya, Tuna nehri kıyısında bir manastırda ve bazı devlet kurumlarında 1945’ten bu yana saklı olan 10 bin resim ve heykelin varlığını açıkladı.

Tarih sürekli tekrar ediyor!

Dünya tarihinde yaşanan trajediler insanlığa ders olmuyor. Tekrar tekrar aynı dramlar yaşanıyor.

Yıllar önce Almanlar tarafından kültür mirası yağmalanan Rusya, bugün benzerini Ukrayna’ya yapıyor. Ukrayna’da bir yandan yaşam, bir yandan da kültürel mirası koruma savaşı veriliyor.

Ukrayna genelinde sanatçılar, galericiler, küratörler, müze müdürleri ve yerel halk, ülkelerinin kültürel birikimini umutsuzca ama dikkatli bir şekilde sarmaya, saklamaya ve korumaya çalışıyor.

Heykeller, vitray pencereler ve anıtlar şarapnel geçirmez malzemelerle kaplanıyor. Tablolar ve taşınabilir tüm eserler bodrumlara ve sığınaklara indiriliyor.

Halk, yaşamlarıyla birlikte toplumlarının kültür ve sanat mirasını korumak için de amansız bir mücadele veriyor.

Dünya ise, gücü ele geçiren psikopatların yarattığı tek kişilik trajediler karşısında, hala geçmişten ders almamışa benziyor.

#SAVAŞAHAYIR


Kaynaklar:

https://theworld.org/stories/2011-04-18/soldiers-protecting-art-art-protecting-soldiers

https://artreview.com/art-workers-at-war-how-the-ukrainian-artworld-has-rallied-to-protect-cultural-heritage/

https://inkstickmedia.com/protecting-ukraines-culture-during-war-time/

https://www.metmuseum.org/about-the-met/provenance-research-resources/monuments-men

https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/14/ukraine-odessa-russia-war/

https://artuk.org/discover/stories/art-matters-podcast-the-monuments-men-and-preserving-art-during-war

https://www.rferl.org/a/lviv-monuments-protection-russia-war/31759566.html

https://www.sozcu.com.tr/2014/yazarlar/soner-yalcin/391-sandik-hazine-478171/

Yorum Yap